Monday, October 20, 2008

धार्मिक पर्यटकीय स्थल बन्दैछ माङसेबुङ



रोशन साँवा
किरात धर्मावलम्वीहरुको बसोबास रहेको इलामको बाँझोस्थित माङसेबुङ धार्मिक पर्यटकीय स्थलको रुपमा बिकास हुँदैछ । माङसेबुङ बाँझो गाविसको वडा नम्बर आठ र नौमा फैलिएको छ । त्यस क्षेत्रभित्र लासिङबुङ, लारुम्बा, सेनेला, भालुटार, मिक्तोक्लाजस्ता गाउँहरु पर्छन् ।
किरात धर्म र संस्कृतिका सुधारक एवं प्रचारक फाल्गुनन्द लिङदेनका अवतार मानिएका आत्मानन्द लिङदेन २०३४ सालदेखि त्यस क्षेत्रमा बस्न थालेपछि यसको चर्चा परिचर्चा बढ्दै गएको हो । त्यसपछि नै पर्ूवाञ्चलका विभिन्न दश जिल्लाका धर्मावलम्बीहरु यही क्षेत्रमा आएर स्थायी बसोबास गर्ने क्रम सुरु भएको हो र दर्ुइ दशक यता चाहिं यस क्षेत्रमा आउने क्रम बढेको स्थानीयबासी बताउँछन् ।
किरात चोलुङ माङगेना सेवा समितिका अध्यक्ष केहेरसिंह योङहाङका अनुसार अहिले माङसेबुङ क्षेत्रमा करिव नौ हजार किरात धर्मावलम्बीहरु बसोबास गर्छन् । उनीहरुमध्ये ९० प्रतिशत लिम्बू र अन्य चाहिं र्राई, गुरुङ, मगर समुदायका छन् ।
माङसेबुङ आत्मानन्द लिङदेनलाई धर्मगुरु मान्ने धर्मावलम्बीहरुको प्रमुख आकर्षाको केन्द्र हो । यसका अलावा किरात धर्मसंस्कृतिको अध्ययन गर्ने अनुसन्धानकर्ताहरुका लागि पनि अध्ययन र अनुसन्धान थलो बन्दैछ । 'यहाँको रहनसहन र किरात धर्मप्रतिको आस्थाका बारेमा अध्ययन गर्न विभिन्न क्षेत्रबाट मानिसहरु आउने गर्दछन्,' स्थानीय नन्दकुमार नेम्बाङले बताए ।
किरात अर्थात जनजाति भन्नासाथ मद्यपान र मांसाहार गर्ने समुदाय भनेर चिनिन्छ । तर, माङसेबुङमा कसैले पनि धूमपान, मद्यपान र मांसाहार गर्दैनन् । किरात धर्म र संस्कृतिका सुधारक फाल्गुनन्द लिङदेनको विचारलाई आत्मसात गर्दै गाउँमा कसैले पनि धूमपान, मद्यपान र मांसाहार नगरेको स्थानीय सेसेहाङ फियाकले बताए ।
त्यही क्षेत्रमा रहेको सरस्वती प्रस्तावित माद्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक मुक्तिहाङ साम्बाले माङसेबुङमा कसैले पनि जाँडरक्सी नखाने भएकाले आपसमा कहिल्यै झगडा नभएको बताए । उनले जाँडरक्सी, चुरोट, खैनी र मासु नखानाले स्थानीयबासीले कम खर्चमा घरव्यवहार चलाउने गरेको पनि बताए । त्यस क्षेत्रका धर्मावलम्वीहरुको जन्म, विवाह, मृत्युजस्ता संस्कार अन्यत्र बसोबास गर्ने किरातहरुको भन्दा फरक छ ।
मांसाहार नहुनाले माङसेबुङमा कसैले पनि सुँगुर, कुखुरा पाल्दैनन् । त्यसो त त्यस क्षेत्रमा जुवातास, डाइस, क्यारेमबोर्ड, लुँडो र चेस पनि खेल्दैनन् ।
फाल्गुनन्द लिङदेनको जन्मजयन्ती कात्तिक २५ गते, धर्मगुरु आत्मनन्द लिङ्देनको जन्मोत्सव मंसिर १८ गते र धर्मगुरुकी श्रीमती पवित्रहाङमा लिङदेनको जन्मोत्सव माघ ३ गते र चासोक तङनाम -न्वागी पर्व)का बेलामा माङसेबुङ क्षेत्रमा किरात धर्मावलम्वीहरुको भीड लाग्छ । त्यसबेला नेपालका विभिन्न ठाउँबाट तथा भारत, भुटानलगायतका देशबाट पनि भक्तजनहरु आउने गर्दछन् । यस्ता उत्सव तथा पर्वका बेला अधिकांशले सेतो रङ्गको परम्परागत पोशाक लगाएका हुन्छन् । यस्तो परम्परागत पोशाकलाई तागा -पुरुषले लगाउने) र मेख्ली -महिलाको) भनिन्छ ।
माङसेबुङमा किरातहरुको 'मुन्धुम' पढाइ हुने पाठशाला रहेको छ । यस्तो पाठशाला नेपालमा अन्यत्र छैन ।
धर्मावलम्वीहरुले जनश्रमदान गरेर माङसेबुङ क्षेत्रमा डाँडा वरिपरि पाँच किलोमिटर लामो रिङ रोड -चक्रपथ) पनि खनेका छन् । चक्रपथ भन्दा माथिल्लो क्षेत्रमा माङहिम -किरात मन्दिर) र धर्मगुरुको आश्रममात्र रहेको छ । मानिसहरुको बसोबास चाहिं चक्रपथभन्दा मुनि रहेको छ ।
माङसेबुङ इलाम सदरमुकामदेखि १५ कोष दक्षिणमा पर्छ । तर, झापाको दमकबाट २१ किलोमिटर लामो कच्ची सडक पार गरेपछि यस ठाउँमा पुगिन्छ ।

No comments: